MAVİ IŞIĞIN KARANLIK YANI

Işıktan etkilenen günlük ritimler

Herkes az çok farklı günlük ritme sahiptir, ama ortalama uzunluk 24 saat 15 dakikadır. Gece geç saate kadar uyanık kalanlarda günlük ritim biraz daha uzunken erken yatanlar 24 saatin altına düşerler. Harvard tıp okulundan Dr. Charles Czeisler 1981’de gün ışığının insanın biyolojik saatini çevre ile uyumlu hale getirdiğini göstermiştir.

Sağlık riskleri

Peş peşe yapılan çalışmalar gece vardiyası çalışmayı ve gece ışığa maruz kalmayı birçok tip kanserle(meme, prostat),diyabet, kalp hastalığı ve obeziteyle bağlantılı gösterilmiştir.

Gece ışığına maruz kalmanın bizim için neden bu kadar kötü olduğunu tam olarak net değildir. Ama bildiğimiz bir şey var ki ışığa maruz kalmak günlük melatonin hormonunun salgılanmasını bastırır ve daha az melatonin seviyesinin kanserle ilişkisini açıklayan bazı deneysel kanıtlar (başlangıç seviyesinde) mevcuttur.

Bir Harvard çalışması küçük bir parça ışığın diyabetle ve obeziteyle muhtemel ilişkisini ortaya çıkarmaktadır. Araştırmacılar 10 kişiye günlük ritimlerine göre zamanlamayı dereceli olarak vardiyalandıran bir program hazırladılar. Kan şekeri seviyeleri onları prediyabetik duruma getirecek kadar arttı ve insanlarda yemekten sonra tokluk duygusu bırakan leptin seviyeleri düştü. Loş ışık bile insanın günlük ritmi ve melatonin salgılamasıyla ilişkilendirilebilir.

Harvard uyku araştırmacısı Stephen Lockley çoğu masa lambası tarafından yayılan sekiz birimlik ışığın aşırı parlaklık seviyesi ve gece lambasının iki katı kadar etkisi olduğunu belirtiyor. Lockley gece ışığın birçok insanın yeterli uyku almamasının sebebinin bir bölümünü oluşturduğunu söylüyor ve araştırmacılar kısa uykunun diyabet ve kardiyovasküler problemlerin yanı sıra depresyon riskiyle de bağlantılı olduğunu belirtmiştir.

Mavilerin gücü

Her tür ışık melatonin salgısını bastırırken mavi ışık bunu çok daha güçlü bir şekilde yapar. Harvard’lı araştırmacılar ve çalışma arkadaşları 6.5 saatlik mavi ışığa maruz kalma ve aynı parlaklıkta yeşil ışığa maruz kalmanın etkilerini kıyaslamıştır. Mavi ışık melatonini yeşil ışığa göre 2 kat uzun süre bastırmış ve günlük ritmi 2 kat değiştirmiştir. (3 saate 1.5 saat)

Bir başka mavi ışık çalışmasında Toronto Üniversitesinden araştırmacılar kapalı alandaki parlak ışığa maruz kalan ve mavi ışığı engelleyen gözlük takanlarla düzenli loş ışığa gözlüksüz maruz kalanların melatonin seviyesini kıyaslamıştır. Her iki grupta da hormon seviyelerinin aynı olması gerçeği de gösteriyor ki mavi ışık güçlü bir melatonin bastırıcısıdır. Bu çalışma aynı zamanda vardiya işçileri ve gececilerin kendilerini koruyabilmek için mavi ışığı engelleyen gözlük takmalarını öneriyor. Turuncu lensleri olan ucuz güneş gözlükleri mavi ışığı engelliyor ama aynı zamanda diğer renkleri de engellediği için gece kapalı alanlarda uygun değil. Sadece mavi ışığı engelleyen gözlükler ise 80 dolara kadar mal olabiliyor.

Daha az mavi ışık

Eğer mavi ışığın sağlığa gerçekten olumsuz etkileri varsa o halde çevresel meseleler ve enerji tasarruflu aydınlatma üzerine araştırmalar kişisel sağlıkla karşıt görüşte olabilir.

Kıvrımlı küçük floresan lambaları ve LED ışıklar bizim büyüdüğümüz eski moda ampullere oranla çok daha enerji tasarrufludur. Ama onlar mavi ışık üretmeye de daha meyillidir. Floresan ışıkların fiziği değiştirilemez ama ampullerin içindeki kaplamalar daha sıcak ve daha az mavi ışık üretilecek hale getirebilir. LED ışıklar floresan ışıklara oranla daha verimlidir ama aynı zamanda mavi tayfta açıkça çok ışık üretir. Cleveland’daki John Carroll Üniversitesinde ışık araştırmacısı olan Richard Hansler birçok floresandan daha az olmasına rağmen sıradan ışık saçan lambaların da bir tür mavi ışık ürettiğini belirtir.

Neler yapabilirsiniz

• Gece lambası olarak loş kırmızı ışık kullanın. Kırmızı ışık günlük ritmi değiştirme ya da melatonini bastırmada en az etkili olandır.

• Yatmadan 2-3 saat öncesinden itibaren parlak ekrana bakmaktan kaçının.

• Eğer gece vardiyasında çalışıyorsanız ya da gece çok fazla elektronik cihaz kullanıyorsanız maviyi engelleyen gözlük kullanmayı deneyiniz.

• Kendinizi gün boyunca gece uykunuzu gündüz de ruh halinizi ve dikkatinizi artırabilecek bolca gün ışığına maruz tutun.

ALINTI:http://www.health.harvard.edu/

İNGİLİZCEDEN ÇEVİREN: Seda Yazıcı

« Geri